Euregionaal Historisch Centrum Sittard-Geleen

De oudste vermelding van Born (Burne) stamt van 1125. Born heeft zijn naam waarschijnlijk te danken aan verschillende bronnen die hier lagen. De kerkdorpen Buchten en Holtum maakten onderdeel uit van de heerlijkheid Born. Buchten vinden we al in 1031, onder de naam Butines (heem in een bocht), terug in de archieven. Holtum treffen we pas in 1400, onder naam Houthem (heem in het bos), aan.

De eerste bekende heer van Born was Gozsuinus de Borne (1150-1174). Tot ver in de dertiende eeuw hadden de heren van Born een meer dan lokale betekenis. Goswin van Born speelde een heldenrol in de slag bij Woeringen (1288), die van grote invloed is geweest op de Limburgse geschiedenis. Eind 13e eeuw heeft de heer van Born diverse rechten en bezittingen in de directe omgeving verkocht. In 1294 belegerde Walram de Rode, heer van Valkenburg, met steun van Sittardse burgers het kasteel van Born. Rond 1300 komt Born in handen van Walram de Rode. Aan deze territoriaal vorst uit het huis van Valkenburger behoorden sinds ca. 1280 ook de heerlijkheden Sittard en Susteren.

In 1400 werden Born, Sittard en Susteren verkocht aan de hertog van Gulik. Bijna een eeuw lang wordt het gebied verpand aan verschillende heren. Vanaf 1494 gaat het gebied onder de naam ambt Born effectief deel uitmaken van het hertogdom Gulik. De ambtman, de vertegenwoordiger van de hertog, zag erop toe dat de wetten en bevelen van de hertog in zijn ambt werden uitgevoerd. Binnen het ambt Born vormden de plaatsen Born met Buchten, Holtum, Guttecoven, Urmond en Berg een apart rechtsgebied. De rechtspraak liet de ambtman over aan de voogd. 

In 1794 werd de regio bezet door de Franse revolutionaire legers. Born, Buchten en Holtum gingen vanaf 1795 met veerien andere plaatsen onderdeel uitmaken van de municipaliteit Sittard. Vanaf 1798 met zeventien andere van de municipalité du Canton Sittard. In 1800 kregen gemeenten de laagste bestuursbevoegdheden toebedeeld. Born werd, met kerkdorpen Buchten en Holtum, een aparte gemeente. In 1801 werd het gebied van het voormalige Gulikse ambt Born als deel van het Departement van de Roer ingelijfd bij Frankrijk.

Na de Franse tijd maakte de gemeente in de jaren 1815-1830 deel uit van het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden (Nederland en België), in de jaren 1830-1839 van België en vanaf 1839 van het huidige Koninkrijk der Nederlanden. De grondwet van 1848 en, daaruit voortvloeiend, de gemeentewet van 1851 stelden de raad aan het hoofd van de gemeente.

Per 1 januari 1982 ging Born met Grevenbicht en Obbicht-Papenhoven de nieuwe gemeente Born vormen. Op 1 januari 2001 werden Born, Geleen en Sittard gefuseerd tot één gemeente: Sittard-Geleen.

Belangrijke publicaties over de geschiedenis van Born:

F.Th.W. Smeets e.a., Born, een koninklijk domein met een boeiend verleden (Born 1978)

G.L. Houben, Buchten, van toen tot nu (Buchten 1978)

A.M.P.P. Janssen e.a., In honorem Sancti Martini. Sint-Martinus ter ere. Het kerkelijk verleden van Holtum (Holtum 1987)

A.M.P.P. Janssen e.a., Castrum de Borne. Uit het verleden van kasteel Born (Sittard 1991)