Euregionaal Historisch Centrum Sittard-Geleen

Bruchsitert wordt het eerst vermeld in een akte uit 1144. De naam Broeksittard kan verklaard worden als een samenstel­ling van de delen 'Broek' en 'Sittard'. Het deel 'Broek' verwijst naar het oorspronke­lijk drassige landschap aan weers­zijden van de Rode Beek. 'Sittard' is geëvolueerd uit  de veldnaam 'Siter', terrein tegen de helling, in dit geval het hele terrein aan de noordhelling van de Kollenberg.

In de akte uit 1144 is behalve van Bruchsitert ook sprake van Hagensitert. Haagsittard ligt op het grondgebied van de voormalige gemeente Broeksittard. De oude nederzetting Hagensitert slonk al voor de veertiende eeuw tot één hoeve, de voorganger van de huidige Haagsittarderhof.

Vanaf eind dertiende eeuw maakte Broeksittard onderdeel uit van de heerlijkheid Sittard. Dat betekende dat de administratieve en juridische belangen van de ingezetenen van Broeksittard grotendeels werden waargenomen door de schepenbank Sittard. De Vorsteher was de spreekbuis en het aanspreekpunt van de inwoners. De heerlijkheid waarvan Broeksittard onderdeel uitmaakte, viel het grootste deel van dertiende eeuw onder gezag van hertogen van Limburg en een zijtak van dit geslacht. Rond 1280 kwam het gebied in handen van de  heren van Valkenburg en een zijtak van dit geslacht.

In 1400 werden Born, Sittard en Susteren verkocht aan de hertog van Gulik. Bijna een eeuw lang wordt het gebied verpand aan verschillende heren. Vanaf 1494 gaat het gebied onder de naam ambt Born effectief deel uitmaken van het hertogdom Gulik.. De ambtman, de vertegenwoordiger van de hertog, zag erop toe dat de wetten en bevelen van de hertog in zijn ambt werden uitgevoerd. Binnen het ambt Born vormde Broeksittard met de plaatsen Hillensberg, Munstergeleen, Sittard, Susterseel, Tudderen en Wehr een apart rechtsgebied. De rechtspraak werd uitgeoefend door een schepenbank onder voorzitterschap van een voogd.

In 1794 werd de regio bezet door de Franse revolutionaire legers. Broeksittard ging vanaf 1795 met zestien andere plaatsen onderdeel uitmaken van de municipaliteit Sittard. Vanaf 1798 met negentien andere van de municipalité du Canton Sittard. In 1800 kregen gemeenten de laagste bestuursbevoegdheden toebedeeld. Broeksittard werd met Susterseel en Wehr verenigd tot de gemeente Wehr. In 1801 werd het gebied van het voormalige Gulikse ambt Born, als deel van het Departement van de Roer, ingelijfd bij Frankrijk.

Na de Franse tijd  werd bepaald dat de plaats Broeksittard tot het grond­gebied van het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden (Nederland en België) moest gaan behoren. Nadat de nieuwe grens in een traktaat was vastgelegd, werd Broek­sittard op 24 februari 1817 van Wehr en Susterseel ge­scheiden en een zelfstandige gemeen­te. Van 1830-1839 maakte de gemeente deel uit van België. Vanaf 1839 van het huidige Koninkrijk der Nederlanden. De grondwet van 1848 en, daaruit voortvloeiend, de gemeentewet van 1851 stelden de raad aan het hoofd van de gemeente.

Broeksittard bleef tot september 1942 een zelfstandige gemeente. Toen werd de gemeente opgeheven en het grondgebied  toegevoegd aan de gemeente Sittard. Op 1 januari 2001 werden Sittard, Geleen en Born gefuseerd tot één gemeente: Sittard-Geleen.

Belangrijke publicatie over de geschiedenis van Broeksittard:

Broeksittard, dorp aan de grens (Sittard-Geleen, 2006)