Euregionaal Historisch Centrum Sittard-Geleen

De oudste vermelding van Obbicht (Opbyecht) stamt van 1366. Het nabij gelegen Grevenbicht heeft hetzelfde grondwoord als Obbicht. Bicht verwijst waarschijnlijk naar de oorspronkelijke ligging van deze plaatsen bij een bocht in de Maas. Nadat twee gelijknamige nederzettingen waren ontstaan, aangeduid als Bicht of Biecht, werden de plaatsen van elkaar onderscheiden met de voorvoegsels 'Op' en 'Greven'. ‘Opbycht’ lag vergeleken met ‘Grevenbiecht’ stroomopwaarts.

Het kerkdorp Papenhoven kan waarschijnlijk gekoppeld worden aan het geslacht Van Papenhoven dat vanaf de veertiende eeuw terug te vinden is in de archieven en toen in deze regio actief was. Op het grondgebied van de oude heerlijkheid Obbicht en Papenhoven lag ook het gehucht Overbroek. Nadat het oorspronkelijke dorp Obbicht in 1673 door een overstroming van de Maas was weggevaagd, ging de naam Obbicht over als naam van het gehucht Overbroek.

Obbicht-Papenhoven was tot 1785 een vrije rijksheerlijkheid met deels een leenverband met het Gelderse hof en deels met het Loonse hof. In de praktijk had de plaatselijke adellijke heer nagenoeg onbeperkte macht. Heer waren onder andere: rond 1400 de heren Van Biecht; na 1440 heren Van der Donck; voor 1536 heren Van Vlodrop; in 1565 Karel van Bronckhorst (wiens kasteel in 1568 door de Spanjaarden werd verwoest); vanaf 1583 heren Van Bentinck; vanaf 1724 de graaf Van Leerodt;.Tot slot kocht in 1778 Antoine Guillaume de Paludé uit Luik de heerlijkheid.

Voor de uitoefening van zijn macht benoemde de heer verschillende functionarissen. Onder leiding van een schout sprak een plaatselijke schepenbank recht. Middels het verdrag van Fontainebleau in 1785 kwam de heerlijkheid Obbicht-Papenhoven in handen van de Republiek der Verenigde Nederlanden. Deze verandering bracht echter geen radicale verandering in het plaatselijk bestuur.

In 1794 wordt de regio bezet door de Franse revolutionaire legers. In 1795 werden Obbicht en Papenhoven als onderdeel van het Departement van de Nedermaas ingelijfd bij Frankrijk. De vrijheerlijkheid werd opgeheven. Tot 1800 maakte Obbicht-Papenhoven onderdeel uit van het kanton Echt. In 1800 kregen gemeenten de laagste bestuursbevoegdheden toebedeeld en werd Obbicht-Papenhoven, met het gehucht Nattenhoven, een aparte gemeente.

Na de Franse tijd maakte de gemeente in de jaren 1815-1830 deel uit van het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden (Nederland en België), in de jaren 1830-1839 van België en vanaf 1839 van het huidige Koninkrijk der Nederlanden. De grondwet van 1848 en de daaruit voortgevloeide gemeentewet van 1851 stelden de raad aan het hoofd van de gemeente.

Obbicht-Papenhoven bleef tot 1982 een zelfstandige gemeente. Per 1 januari 1982 ging Obbicht-Papenhoven met Born en Grevenbicht de nieuwe gemeente Born vormen. Bij deze herindeling ging het gehucht Nattenhoven over naar de gemeente Stein. Op 1 januari 2001 werden Born, Geleen en Sittard gefuseerd tot één gemeente: Sittard-Geleen.

Belangrijke publicaties over de geschiedenis van Obbicht en Papenhoven:

Jos. Habets., ‘De Loonsche leenen in het tegenwoordig hertogdom Limburg. De heerlijkheid Biecht’, in: Publications de la Société Historique et Archéologique dans le Limbourg (PSHAL) 8 (Roermond 1871) 14-21

L. Meulleners, ‘Geschiedenis van de heerlijkheid en heeren van Obbicht en Papenhoven voornamelijk van Jonker Filips van Bentinck; Eene bijdrage tot de geschiedenis van het Overkwartier van Gelderland’, in: PSHAL 20 (Roermond 1883) 3-483

A. Munsters M.S.C., ‘Van Papenhoven’, in: PSHAL 83 (Maastricht 1947) 245-253

A.M.P.P. Janssen, De oude toren van Obbicht, in de serie: Cultuurdragers van het Maasland 7 (Maaseik 1985)

J.A. Knoors, Dat alinge huijs tot Obbicht 1780, in de serie: Monografieën uit het land van Sittard 10 (Sittard 1996)